Informacje podstawowe o portach dożylnych

Port jest długoterminowym centralnym dostępem dożylnym. Może być wykorzystywany do podawania leków, przetaczania płynów, preparatów krwiopochodnych, prowadzenia żywienia pozajelitowego. Niektóre porty umożliwiają nawet podawanie kontrastu podczas tomografii komputerowej, czy pobieranie krwi do badań.

Port składa się z komory umieszczonej pod skórą – najczęściej w okolicy podobojczykowej oraz cewnika – zwykle umieszczonego w żyle głównej górnej, a wprowadzonego przez żyłę szyjną lub żyłę podobojczykową. Takie położenie cewnika minimalizuje ryzyko rozwoju zakrzepicy. Natomiast umieszczenie wszystkich elementów portu pod skórą uniemożliwia otwarcie dostępu i wypływ krwi, czy jego zakażenie w okresie, gdy port nie jest używany. Gdy konieczne jest np. podanie leków, do portu wkłuwana jest specjalna igła umożliwiająca dostęp dożylny. Membrana portu wytrzymuje kilka tysięcy nakłuć, zatem nawet jeśli nakłucia będą wykonywane kilka razy w miesiącu, port może być wykorzystywany przez wiele lat.

Wskazaniem do implantacji portu jest każda choroba przewlekła wymagająca podawania wlewów dożylnych. Najczęściej dotyczy to chemioterapii nowotworów, ale porty są powszechnie wykorzystywane także w leczeniu hemofilii, tężyczki, mukowiscydozy, POChP oraz wielu innych chorób. Porty mogą być wykorzystywane również do żywienia pozajelitowego oraz leczenia bólu przewlekłego.

Implantacja portu u dorosłych wykonywana jest z reguły w znieczuleniu miejscowym, u dzieci w znieczuleniu ogólnym. Zabieg musi być wykonywany w warunkach Sali operacyjnej i trwa ok. 20−30 minut. Po zabiegu, w celu potwierdzenia prawidłowego położenia cewnika oraz wykluczenia typowych dla kaniulacji żył centralnych powikłań, konieczne jest wykonanie zdjęcia RTG klatki piersiowej. Pacjent powinien też otrzymać paszport portu, w którym zawarte będą informacje nt. rodzaju implantu, długości cewnika, możliwości wykonywania badań MR, czy podawania przez port kontrastu w CT.

Każde nakłucie żyły szyjnej czy podobojczykowej obarczone jest ryzykiem nakłucia tętnicy (co może skutkować powstaniem krwiaka), czy opłucnej co spowoduje powstanie odmy). Możliwe jest także nieprawidłowe umieszczenie cewnika – jego migracja do żyły podobojczykowej lub szyjnej, albo pozostawienie zbyt długiego cewnika – jego koniec będzie się wówczas znajdował w prawym przedsionku serca. Powikłania te należy jednak uznać jako bardzo rzadkie, gdyż średnio występują rzadkiej niż raz na 200 zabiegów.

Częściej do powikłań dochodzi podczas użytkowania portów. To zrozumiałe, ponieważ ryzyko jest rozłożone na wiele miesięcy, a nawet lat i dotyczy często setek procedur wykonywanych przy tym samym porcie. Nadużyciem byłoby jednak wyciąganie wniosków, że posiadanie portu wiąże się ze znaczącym ryzykiem: do zakażeń dochodzi średnio u 5% pacjentów na rok, zakrzepica stwierdzana jest u ok. 3%, zaś uszkodzenia mechaniczne dotyczą mniej niż 1% pacjentów leczonych w danym ośrodku w ciągu roku.

Port nie powoduje też większych ograniczeń w czynnościach życia codziennego. Można się swobodnie myć, kąpać, uprawiać większość sportów. Należy jednak uważać, aby nie uciskać znajdującego się pod skórą cewnika paskiem od torebki, ramiączkiem plecaka, czy pasami bezpieczeństwa w samochodzie. Zalecana jest także okresowa kontrola portu i jego płukanie roztworem o działaniu przeciwzakrzepowym, przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybicznym.

Mam Port

O portach

najczęściej
zadawane
pytania

[FAQ]

informacje
ogólne
o portach

aktualności

wkrótce dostępne

Czy wszczepienie portu jest bolesne?

Zabieg implantacji portu wykonywany jest u dorosłych w znieczuleniu miejscowym – odczuwanie bólu jest zniesione, ale zachowane może być czucie dotyku, dlatego pacjent może odczuwać podczas zabiegu ucisk, popychanie, rozpieranie. U dzieci implantacja portu wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym.

Czy porty przeznaczone są tylko dla chorych na raka?

Port może być używany do każdego rodzaju terapii dożylnej, szczególnie do leczenia przewlekłego. Początkowo, podstawowym zastosowaniem portów była chemioterapia. Później zaczęto wykorzystywać je w opiece paliatywnej i do prowadzenia żywienia pozajelitowego. W ostatnich latach porty są coraz powszechniej wykorzystywane w leczeniu wielu innych schorzeń. Również postęp technologiczny sprawił, że dysponujemy dziś portami umożliwiającymi nawet prowadzenie dializ.

Czy do zabiegu implantacji portu należy się jakoś przygotować?

Szczegółowe informacje powinien przekazać lekarz kwalifikujący do zabiegu. Zwykle wymagane jest powstrzymanie się od jedzenia i picia na kilka godzin przez zabiegiem. Zaleca się przyjęcie większości normalnie stosowanych leków, choć te wpływające na krzepnięcie krwi muszą być odpowiednio wcześnie odstawione (nawet 7 dni przed) lub zastąpione heparyną drobnocząsteczkową w iniekcjach podskórnych – również te informacje powinien podać lekarz kwalifikujący do zabiegu.

Na jak długo można założyć port?

Port jest urządzeniem trwałym, producenci gwarantują, że membrana wytrzyma min. 2000 nakłuć. Większość pacjentów korzysta z portu przez okres 2 do 5 lat, ale uwarunkowane jest to bardziej potrzebami związanymi z ich terapią niż ograniczeniami dotyczącymi implantu.

Czy można mieć kilka razy wszczepiony port?

Tak, jest to zabieg, który może być wykonany dowolną ilość razy. Należy jednak wciąć pod uwagę, że każda kolejna kaniulacja żyły centralnej, szczególnie w krótkim odstępie czasowym, to większe ryzyko zakrzepicy.

Czy posiadanie portu wiąże się z jakimś ograniczeniem w codziennej aktywności?

Nie. Należy jednak uważać na niebezpieczeństwo przerwania cewnika w miejscu jego skrzyżowania się z obojczykiem – uderzenie piłką, ucisk paskiem od plecaka lub pasami bezpieczeństwa w samochodzie, etc. Nie zaleca się również sportów podczas uprawiania, których dochodzi do znacznych naprężeń mięśni obręczy barkowej, takich jak tenis, golf, pływanie delfinem, etc.

Czy posiadając port można się opalać?

Skórę na komorą portu należy chronić przed promieniami słonecznymi, np. przy pomocy filtrów UV. Metalowa komora portu kumuluje energię, a później oddając ją może spowodować oparzenie skóry. Ponadto opalanie wysusza naskórek, a to zwiększa ryzyko uszkodzeni skóry podczas wkłuwania igły do portu.

Jak długo igła może być wkłuta do portu?

Specjalny zestaw do przetoczeń oklejony sterylnym opatrunkiem foliowym może pozostawać w porcie do 7 dni. Zalecana jest jednak codzienna kontrola stanu skóry i usunięcie igły, gdyby pojawiło się zaczerwienienie na skórze. Jeżeli ocena miejsca wkłucia igły nie jest możliwa (nieprzezierny opatrunek, igły „bezpieczne”), jeżeli podawane są emulsje tłuszczowe (np. żywienie pozajelitowe) lub preparaty krwiopochodne, zestaw może być używany maksymalnie przez 48 godzin.

Czy port przeszkadza w wykonywaniu badań CT i MR?

Oczywiście nie. Żaden port nie ogranicza możliwości wykonania badania CT, a przez część z nich możliwe jest nawet podanie kontrastu. Większość portów umożliwia również wykonanie badań MR, ale informacja ta powinna być jednoznacznie określona przez producenta portów i umieszczona w paszporcie.